BENG komt in bijna elk gesprek voorbij dat ik heb met een schoolbestuur, een VvE-bestuur of een vastgoedbeheerder die net een nieuwbouwproject heeft opgeleverd of aan het voorbereiden is. Meestal in de vorm van een vraag: "moet dat van de BENG-norm?" Het eerlijke antwoord is dat het net iets genuanceerder ligt, en dat leg ik hier graag uit.

Dit is geen juridisch stuk en ik ben geen bouwkundig adviseur. Wat ik wel kan doen, is uitleggen wat BENG voor zonwering betekent, gebaseerd op de eisen zoals die nu gelden, en aangeven waar buitenzonwering in dat verhaal past. Voor een formeel oordeel over uw eigen gebouw verwijs ik altijd naar uw architect of bouwkundig adviseur.

Wat BENG precies inhoudt

BENG staat voor Bijna Energieneutrale Gebouwen en is sinds 2021 de energienorm voor nieuwbouw in Nederland, vastgelegd in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). De norm kent drie indicatoren: de maximale energiebehoefte van het gebouw, het maximale primaire fossiele energiegebruik, en het minimale aandeel hernieuwbare energie. De precieze getallen verschillen per type gebouw en staan in het Bbl zelf; ik noem ze hier bewust niet als vaste waarden, omdat ze per situatie verschillen en ik niemand een verkeerd getal wil meegeven.

Voor zonwering is een vierde onderdeel relevanter: de TOjuli-eis. Die staat los van de drie BENG-indicatoren, maar wordt in de praktijk vaak in één adem genoemd omdat hij in dezelfde regelgeving voor nieuwbouwwoningen is opgenomen.

TOjuli: de rekenmethode tegen oververhitting

TOjuli is sinds 2021 verplicht voor nieuwbouwwoningen en toetst of een woning in de zomer niet te warm wordt. De grenswaarde is 1,20 of lager. Hoe lager het getal, hoe minder risico op oververhitting op een hete zomerdag.

Om aan deze eis te voldoen, kan een architect kiezen voor passieve maatregelen, zoals zonwering en overstekken, of voor actieve koeling. Sinds 1 juli 2024 gelden drie erkende methoden om aan te tonen dat een gebouw met actieve koeling toch aan de eis voldoet. Passieve maatregelen, waaronder buitenzonwering, blijven in de praktijk vaak de eerste keus, simpelweg omdat ze geen energie verbruiken zolang ze goed werken.

Waarom buitenzonwering telt als erkende maatregel

Buitenzonwering is in de TOjuli-berekening een erkende en effectieve manier om ongewenste zoninstraling te beperken. Het principe is simpel: hoe eerder u de zon tegenhoudt, hoe minder warmte er binnenkomt. Een screen, rolluik of knikarmscherm aan de buitenzijde blokkeert de zonnewarmte al voor de ruit. Zonwering aan de binnenzijde, zoals een gordijn of jaloezie, laat de warmte eerst door het glas naar binnen en houdt daarna pas een deel tegen. Dat verschil is de reden dat buitenzonwering in de berekening zwaarder telt dan een oplossing aan de binnenkant.

Ik schreef eerder al uitgebreider over waarom dit principe ook buiten de BENG-regelgeving om klopt, gebaseerd op wat de wetenschap zegt over buitenzonwering. De kern is hetzelfde: zon die je buiten houdt, hoef je binnen niet meer weg te koelen.

Geldt dit ook voor bestaande gebouwen?

Formeel niet. BENG en de TOjuli-eis gelden alleen voor nieuwbouw vanaf 2021. Een bestaande school, kantoorpand of appartementencomplex is niet verplicht om hieraan te voldoen. Maar het onderliggende probleem verdwijnt niet met die uitzondering: juist bij bestaande gebouwen die worden nageïsoleerd, stijgt het risico op oververhitting vaak. Warmte die vroeger via een lekke gevel of enkel glas wegliep, blijft na isolatie binnen. Wie de gevel of het glas verbetert zonder ook naar zonwering te kijken, kan een kouder gebouw in de winter overhouden en een warmer gebouw in de zomer.

Dat sluit aan bij wat ik eerder schreef over warmte in huis houden met zonwering: dezelfde installatie die in de zomer de zon buitenhoudt, houdt in de winter juist warmte binnen. Bij een renovatie is het dus zelden verstandig om zonwering als sluitpost te behandelen.

Wat dit betekent voor een VvE, school of kantoorpand

De TOjuli-eis zelf gaat over nieuwbouwwoningen, maar de logica erachter is universeel. Een klaslokaal met veel glas op het zuiden, een kantoorverdieping met een glazen gevel, of een appartementencomplex met grote raampartijen: in alle drie de gevallen bepaalt de hoeveelheid onbeschermd glas hoe snel een ruimte opwarmt.

Bij nieuwbouw van een schoolgebouw of kantoorpand toetst de architect dit al standaard aan de TOjuli-eis. Bij renovatie of naisolatie van een bestaand gebouw is die toets niet verplicht, maar nemen wij dezelfde uitgangspunten mee in ons advies: welke gevels krijgen de meeste zon, en welke vorm van buitenzonwering houdt die het meest effectief tegen. Voor de praktische kant van dat advies per situatie schreef ik eerder specifiek over buitenzonwering voor scholen, en over zonwering voor VvE's en appartementencomplexen.

Wat u er praktisch mee kunt

Als vuistregel: bij nieuwbouw is de TOjuli-toets een vast onderdeel van het ontwerpproces, en zal uw architect u hier vanzelf over informeren. Bij een bestaand gebouw is er geen verplichting, maar is het wel verstandig om zonwering mee te nemen zodra u isolatie, nieuwe kozijnen of ander glas overweegt. Ik geef liever nu dit advies dan dat iemand achteraf ontdekt dat een goed geïsoleerd gebouw in de zomer onwerkbaar warm wordt.

Voor een concreet advies over uw eigen gebouw, of dat nu een VvE, school, zorginstelling of kantoorpand is, kunt u bij ons terecht voor een vrijblijvend gesprek. Wij kijken dan naar de gevels met de meeste zoninstraling en welke oplossing daar het beste bij past, zonder dat wij ons daarbij beroepen op een formele BENG-toets die voor uw gebouw wellicht niet eens verplicht is.

Veelgestelde vragen over zonwering en BENG

Wat is BENG in het kort?

BENG staat voor Bijna Energieneutrale Gebouwen, en is sinds 2021 de energienorm voor nieuwbouw in Nederland. De eisen zijn vastgelegd in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) en bestaan uit drie indicatoren: de maximale energiebehoefte, het maximale primaire fossiele energiegebruik, en het minimale aandeel hernieuwbare energie. Naast deze drie geldt voor nieuwbouwwoningen ook een aparte eis tegen oververhitting, de TOjuli-eis.

Wat is TOjuli en wat heeft dat met zonwering te maken?

TOjuli is de rekenmethode waarmee wordt getoetst of een nieuwbouwwoning in de zomer niet te warm wordt. De grenswaarde is 1,20 of lager. Buitenzonwering is in deze berekening een erkende maatregel om zoninstraling te beperken, naast bijvoorbeeld een overstek of kleinere raampartijen op de zon.

Geldt de BENG- of TOjuli-eis ook voor bestaande woningen en gebouwen?

Nee, formeel geldt BENG, inclusief de TOjuli-eis, alleen voor nieuwbouw vanaf 2021. Voor bestaande woningen en gebouwen is er geen wettelijke verplichting. Het onderliggende probleem is echter hetzelfde: vooral na het naisoleren van een bestaande woning stijgt het risico op oververhitting in de zomer, omdat warmte die vroeger via een lekke gevel wegliep nu binnen blijft.

Waarom is buitenzonwering effectiever dan zonwering aan de binnenkant voor deze eisen?

Omdat het de zon tegenhoudt vóórdat die door het glas komt. Zonwering aan de binnenzijde, zoals een gordijn of jaloezie, laat de zonnewarmte eerst door het glas naar binnen en houdt daarna pas een deel tegen. Buitenzonwering, zoals een screen, rolluik of knikarmscherm, blokkeert die warmte al voor de ruit. Dat verschil is de reden waarom buitenzonwering in de TOjuli-berekening als effectievere maatregel wordt gerekend dan een oplossing aan de binnenkant.

Is dit ook relevant voor een VvE, school of kantoorpand, of alleen voor nieuwbouwwoningen?

De TOjuli-eis zelf gaat over nieuwbouwwoningen, maar het principe erachter is universeel: veel glas op de zon geeft een hoog risico op oververhitting, in een klaslokaal net zo goed als in een kantoor of appartement. Bij renovatie of naisolatie van bestaande schoolgebouwen, kantoren of appartementencomplexen nemen wij dezelfde uitgangspunten mee in het advies, ook al is er geen wettelijke verplichting.

Bekijk onze zakelijke zonweringprojecten →

Tjeerd van den Haak  |  Haak Zonwering B.V., Hendrik Figeeweg 13A, 2031 BJ Haarlem  |  www.haakzonwering.nl