Een vaste vraag aan de telefoon: "Ik woon in de binnenstad, mag ik daar wel zonwering ophangen?" Het antwoord is bijna altijd ja — maar niet zomaar. Zonwering in een beschermd stadsgezicht valt onder andere regels dan zonwering aan een jaren-70-woning in Schalkwijk.

Alle regels in dit artikel heb ik op 18 augustus 2026 gecontroleerd bij het Informatiepunt Leefomgeving van de Rijksoverheid en bij de gemeente Haarlem. Wij zijn geen vergunningbureau, dus voor uw pand houdt de gemeente het laatste woord — maar u kunt hiermee wel beoordelen of u überhaupt iets moet aanvragen.

Aan de achtergevel mag bijna alles, aan de voorgevel bijna niets

Het plaatsen van zonwering is landelijk aangewezen als bouwactiviteit waarvoor u géén omgevingsvergunning voor een omgevingsplanactiviteit nodig hebt. Dat staat in artikel 2.29 van het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Voor de meeste woningen in Haarlem, Heemstede en Hoofddorp is de vraag daarmee beantwoord.

In een door het Rijk aangewezen beschermd stads- of dorpsgezicht geldt een uitzondering: artikel 2.30 Bbl. Daar blijft zonwering alleen vergunningvrij bij inpandige wijzigingen, of bij een achtergevel of achterdakvlak dat niet naar openbaar toegankelijk gebied is gekeerd. In de praktijk: een screen aan de achterkant, met uitzicht op uw eigen tuin, kan gewoon. Een markies aan de straatzijde van diezelfde woning niet.

Voldoet uw plan niet aan die voorwaarden, dan wordt het getoetst aan het omgevingsplan van de gemeente.

Situatie Vergunning nodig? Beslistermijn gemeente
Gewone woning, geen monument, geen beschermd gezicht Nee (art. 2.29 Bbl) n.v.t.
Beschermd gezicht, achtergevel niet aan openbaar gebied Nee (art. 2.30 Bbl) n.v.t.
Beschermd gezicht, voorgevel of zijgevel aan de straat Ja, toetsing aan het omgevingsplan 8 weken, verlenging met 6 weken mogelijk
Rijks- of gemeentelijk monument, wijziging aan het pand Meestal ja, omgevingsvergunning voor monumenten 8 weken, verlenging met 6 weken mogelijk
Monument, normaal onderhoud (zelfde vorm en detaillering) Nee n.v.t.
Complexe aanvraag, uitgebreide procedure Ja tot 6 maanden

Zo weet u binnen vijf minuten of uw pand beschermd is

De gemeente Haarlem heeft twee kaarten waarop u het zelf kunt opzoeken: een kaart met de beschermde stads- en dorpsgezichten en een aparte monumentenkaart. Beide staan op haarlem.nl. Vul uw adres in en u ziet meteen of u binnen een begrensd gebied valt.

Haarlem heeft niet één beschermd stadsgezicht maar meerdere. De binnenstad met de Haarlemmerhout is de bekendste, maar Haarlem-Noord staat als apart rijksbeschermd gezicht (nummer 1305) geregistreerd bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Ook delen van Haarlem-Zuid en Haarlem-Zuidwest vallen eronder. Mensen die in het Kleverpark of de Koninginnebuurt wonen, denken vaak dat de regels alleen voor de grachtenpanden gelden. Dat klopt dus niet.

Twijfelt u nog, doe dan de gratis Vergunningcheck in het landelijke Omgevingsloket — dezelfde check waar de gemeente Haarlem zelf naar doorverwijst.

Op een monument gelden andere regels dan in een beschermd gezicht

Een monument en een beschermd stadsgezicht zijn twee losse statussen die elkaar kunnen overlappen. Bij een beschermd gezicht gaat het om het straatbeeld; bij een monument om het pand zelf. Woont u in een monument, dan hebt u voor wijzigingen aan het gebouw meestal een omgevingsvergunning voor monumenten nodig — ook buiten een beschermd gezicht.

Belangrijke uitzondering: voor normaal onderhoud is geen vergunning nodig. Bestaande markiezen opnieuw bekleden in dezelfde kleur en maat is onderhoud. Een versleten markies vervangen door een modern cassettescherm niet — de vormgeving verandert dan. Twijfelt u aan welke kant van die streep uw plan valt, dan kunt u dat voorleggen aan de erfgoedafdeling van de gemeente via erfgoed@haarlem.nl.

De gemeente heeft daarnaast een monumentenloket in de Bakenesserkerk aan de Vrouwestraat 12, op dinsdagmiddag tussen 13.00 en 16.00 uur en op afspraak. Gratis advies vóór u leges betaalt is hier echt de moeite waard.

Reken op acht weken, en op leges die u ook bij een afwijzing betaalt

Een complete aanvraag wordt in Haarlem meestal binnen 8 weken afgehandeld. Heeft de gemeente meer onderzoekstijd nodig, dan mag zij die termijn met 6 weken verlengen. Bij een ingewikkelde aanvraag geldt een uitgebreidere procedure met een beslistermijn van 6 maanden. Daarna volgt nog een bezwaartermijn van 6 weken voordat de vergunning definitief is.

Wat mensen vaak verrast: u betaalt leges voor het aanvragen van een monumentenvergunning, en u betaalt die ook als de aanvraag wordt afgewezen. Precies daarom adviseer ik klanten eerst met foto's langs het monumentenloket te gaan.

Praktijktip uit onze werkpraktijk: maak drie foto's voordat u iets aanvraagt. Eén van de hele gevel, genomen vanaf de overkant van de straat. Eén van de plek waar de bevestiging moet komen, van dichtbij. En één van het buurpand, want als daar al zonwering hangt is dat het sterkste argument dat u hebt. Met die drie foto's en de gevelmaten kunnen wij én de gemeente vaak al zeggen of het kansrijk is.

In de Haarlemse binnenstad is de markies vaak het antwoord

Een markies past van alle producten het beste bij een historische gevel, en dat is geen smaakkwestie maar een bouwkundige. Een markies volgt de vorm van het raamkozijn, steekt niet ver uit en heeft geen grote aluminium cassette die tegen het metselwerk komt. Op een lijstgevel of een pand met een fraaie raamomlijsting valt hij weg in het gevelbeeld in plaats van eroverheen te liggen.

Wij maken onze markiezen in onze eigen fabriek in Haarlem, en dat is bij dit soort panden het verschil. Historische gevels zijn zelden recht en de raammaten binnen één pand schelen soms centimeters; een standaardmaat uit een catalogus past daar niet. Op de gevels rond het Kenaupark en in de Vijfhoek hebben we markiezen gemaakt die per raam anders zijn — werk waar we sinds 1969 goed in zijn geworden.

Aan de achterzijde ligt het speelveld veel ruimer. Daar kunt u wél een ZIP screen of een uitvalscherm plaatsen, zolang die achtergevel niet naar openbaar toegankelijk gebied is gekeerd. Welk product bij welke gevel hoort, hangt sterk samen met de windstreek; daar schreef mijn broer Michiel eerder over in welke zonwering past bij welke gevelrichting.

Wat ik voor zonwering in een beschermd stadsgezicht meestal afraad

Een breed knikarmscherm aan een binnenstadsgevel raad ik in de regel af, ook als het technisch kan. De stoep is te smal, het doek hangt boven de openbare weg en het beeld klopt niet bij een pand van drie meter breed. Meestal adviseer ik dan een markies of een uitvalscherm: kleiner, lichter, en met een veel grotere kans dat de gemeente akkoord gaat.

Ook adviseer ik zelden een strak wit of antracietgrijs doek op een historische gevel. Niet omdat het niet mag, maar omdat het zichtbaar nieuw blijft. Een gedekte streep of een effen doek in de kleur van het kozijnschilderwerk verdwijnt in het gevelbeeld — precies wat de welstandstoets wil zien. Kom die stalen naast elkaar bekijken in onze showroom aan de Hendrik Figeeweg; op een telefoonscherm zeggen ze niets.

En eerlijk is eerlijk: wilt u in een monumentaal pand volledige verduistering aan de straatzijde, dan gaat dat met buitenzonwering vaak niet lukken. Binnenzonwering is dan de realistische route. Liever hoort u dat vooraf van mij dan na twaalf weken procedure.

Veelgestelde vragen over zonwering in een beschermd stadsgezicht

Heb ik een vergunning nodig voor zonwering in een beschermd stadsgezicht?

Voor de achtergevel meestal niet, voor de voorgevel meestal wel. In een beschermd stads- of dorpsgezicht blijft zonwering vergunningvrij bij inpandige wijzigingen en bij een achtergevel of achterdakvlak dat niet naar openbaar toegankelijk gebied is gekeerd (artikel 2.30 Besluit bouwwerken leefomgeving). Valt uw plan daarbuiten, dan wordt het getoetst aan het omgevingsplan van de gemeente.

Hoe weet ik of mijn huis in een beschermd stadsgezicht in Haarlem ligt?

Via de kaart met beschermde stads- en dorpsgezichten op haarlem.nl kunt u uw adres opzoeken. Haarlem heeft meerdere beschermde gezichten: de binnenstad met de Haarlemmerhout, Haarlem-Noord (rijksbeschermd gezicht 1305) en gebieden in Haarlem-Zuid en Haarlem-Zuidwest. Of uw pand ook een monument is, ziet u op de aparte monumentenkaart van de gemeente.

Mag ik zonwering plaatsen op een monument?

Meestal alleen met een omgevingsvergunning voor monumenten. Voor wijzigingen aan een monumentaal gebouw is die vergunning vrijwel altijd nodig. Normaal onderhoud is uitgezonderd: bestaande markiezen opnieuw bekleden in dezelfde maat en kleur mag zonder vergunning. Twijfelt u of uw plan onder onderhoud valt, leg het dan voor aan de erfgoedafdeling van de gemeente Haarlem.

Hoe lang duurt een vergunningaanvraag voor zonwering in Haarlem?

Bij een complete aanvraag hoort u meestal binnen 8 weken of u de vergunning krijgt. De gemeente mag die termijn met 6 weken verlengen als zij meer onderzoek nodig heeft. Voor een ingewikkelde aanvraag geldt een uitgebreide procedure van maximaal 6 maanden. Na het besluit volgt nog een bezwaartermijn van 6 weken.

Wat kost het aanvragen van een monumentenvergunning?

U betaalt leges aan de gemeente, en die betaalt u ook als de aanvraag wordt afgewezen. De actuele tarieven staan in de legesverordening van de gemeente Haarlem. Omdat u dat bedrag hoe dan ook kwijt bent, is het verstandig uw plan eerst gratis voor te leggen aan het monumentenloket in de Bakenesserkerk voordat u de aanvraag indient.

Welke zonwering komt in de binnenstad het vaakst door de toets?

Markiezen en uitvalschermen hebben de grootste kans, omdat ze de vorm van het kozijn volgen en weinig van de gevel afsteken. Een breed knikarmscherm boven een smalle stoep is veel lastiger, en een grote aluminium cassette op een historische lijstgevel meestal ook. Een doekkleur die aansluit bij het schilderwerk van de kozijnen helpt aanzienlijk.

De begrippen kort uitgelegd

  • Beschermd stadsgezicht: een door het Rijk aangewezen gebied waarvan het straat- en gevelbeeld als geheel cultuurhistorische waarde heeft. De bescherming is onder de Omgevingswet opgenomen in het omgevingsplan van de gemeente.
  • Monument: een individueel pand of object met een beschermde status, rijks- of gemeentelijk. Een monument kan binnen of buiten een beschermd stadsgezicht liggen; het zijn twee losse statussen.
  • Omgevingsvergunning: de vergunning die u sinds de Omgevingswet aanvraagt via het Omgevingsloket. Voor zonwering gaat het om een omgevingsplanactiviteit en, bij een monument, om een omgevingsvergunning voor monumenten.
  • Openbaar toegankelijk gebied: grond die voor iedereen vrij toegankelijk is, zoals een straat, stoep, plein of openbaar pad. Of een gevel daaraan gekeerd is, bepaalt in een beschermd gezicht of zonwering vergunningvrij is.
  • Normaal onderhoud: werk waarbij de vormgeving en detaillering niet veranderen, zoals hetzelfde doek in dezelfde kleur en maat terugplaatsen. Normaal onderhoud is vergunningvrij, ook op een monument.
  • Leges: de kosten die de gemeente in rekening brengt voor het behandelen van een vergunningaanvraag. Leges zijn verschuldigd bij het aanvragen, ongeacht of de vergunning wordt verleend of geweigerd.

Woont u in de binnenstad, in Haarlem-Noord of in een van de villaparken? Stuur ons die drie foto's en de maten. Wij zeggen eerlijk of het kansrijk is — ook als het antwoord nee is.

Vrijblijvend adviesgesprek aanvragen →

Tjeerd van den Haak  |  Haak Zonwering B.V., Hendrik Figeeweg 13A, 2031 BJ Haarlem  |  www.haakzonwering.nl